从拉格朗日量推导洛伦兹力定律:一篇完整教程

从拉格朗日量推导洛伦兹力定律

引言

本教程将从带电粒子在电磁势中的拉格朗日量出发,逐步推导洛伦兹力定律。推导过程中,我们会仔细计算欧拉-拉格朗日方程中的各项,解释矢势的全导数,并验证推导中用到的矢量恒等式。

第 1 步:定义拉格朗日量

对于一个质量为 $m$、电荷为 $q$ 的带电粒子,它在由矢势 $vec{A}(vec{x},t)$ 和标势 $phi(vec{x},t)$ 描述的电磁场中运动,其拉格朗日量为

\[L = frac{1}{2}mdot{vec{x}}cdotdot{vec{x}} + qdot{vec{x}}cdotvec{A} - qphi .\]

这里 $dot{vec{x}}$ 是粒子的速度,点号表示对时间求导。

第 2 步:计算 $partial L / partial dot{vec{x}}$

拉格朗日量对速度的导数为

\[frac{partial L}{partial dot{vec{x}}} = mdot{vec{x}} + qvec{A}.\]

这个量是正则动量。它与机械动量 $mdot{vec{x}}$ 的差别在于电磁项 $qvec{A}$。

第 3 步:推导矢量恒等式

我们将使用恒等式

\[nabla(vec{U}cdotvec{V}) = (vec{U}cdotnabla)vec{V} + (vec{V}cdotnabla)vec{U} + vec{U}times(nablatimesvec{V}) + vec{V}times(nablatimesvec{U}).\]

在本推导中,取 $vec{U}=dot{vec{x}}$ 且 $vec{V}=vec{A}$。当对 $vec{x}$ 取 $nabla$ 时,速度 $dot{vec{x}}$ 被视为与位置无关,因此

\[(vec{A}cdotnabla)dot{vec{x}}=0, qquad nablatimesdot{vec{x}}=0.\]

因此,该恒等式化简为

\[nabla(dot{vec{x}}cdotvec{A}) = (dot{vec{x}}cdotnabla)vec{A} + dot{vec{x}}times(nablatimesvec{A}).\]

第 4 步:计算 $partial L / partial vec{x}$

现在计算 $L$ 对 $vec{x}$ 的偏导数。动能项不显含 $vec{x}$,因此只有势能相关项有贡献:

\[frac{partial L}{partial vec{x}} = nablaleft(qdot{vec{x}}cdotvec{A} - qphiright).\]

标势项给出

\[nabla(-qphi) = -qnablaphi.\]

利用上面化简后的矢量恒等式,矢势项给出

\[nabla(qdot{vec{x}}cdotvec{A}) = q(dot{vec{x}}cdotnabla)vec{A} + qdot{vec{x}}times(nablatimesvec{A}).\]

合并两项,得到

\[frac{partial L}{partial vec{x}} = -qnablaphi + q(dot{vec{x}}cdotnabla)vec{A} + qdot{vec{x}}times(nablatimesvec{A}).\]

第 5 步:使用欧拉-拉格朗日方程

欧拉-拉格朗日方程为

\[frac{d}{dt}left(frac{partial L}{partial dot{vec{x}}}right) - frac{partial L}{partial vec{x}} = 0.\]

由第 2 步可得

\[frac{d}{dt}left(mdot{vec{x}}+qvec{A}right) = mddot{vec{x}} + qfrac{dvec{A}}{dt}.\]

由于 $vec{A}$ 同时依赖于 $t$ 和粒子位置 $vec{x}(t)$,它的时间全导数为

\[frac{dvec{A}}{dt} = frac{partialvec{A}}{partial t} + (dot{vec{x}}cdotnabla)vec{A}.\]

因此,

\[frac{d}{dt}left(frac{partial L}{partial dot{vec{x}}}right) = mddot{vec{x}} + qleft(frac{partialvec{A}}{partial t} + (dot{vec{x}}cdotnabla)vec{A}right).\]

第 6 步:代入并化简

将计算得到的两项代入欧拉-拉格朗日方程:

\[mddot{vec{x}} + qleft(frac{partialvec{A}}{partial t} + (dot{vec{x}}cdotnabla)vec{A}right) - left[-qnablaphi + q(dot{vec{x}}cdotnabla)vec{A} + qdot{vec{x}}times(nablatimesvec{A})right] =0.\]

展开并消去重复的 $(dot{vec{x}}cdotnabla)vec{A}$ 项,得到

\[mddot{vec{x}} + qfrac{partialvec{A}}{partial t} + qnablaphi - qdot{vec{x}}times(nablatimesvec{A}) = 0.\]

重新整理:

\[mddot{vec{x}} = qleft(-nablaphi - frac{partialvec{A}}{partial t}right) + qdot{vec{x}}times(nablatimesvec{A}).\]

使用标准定义

\[vec{E} = -nablaphi - frac{partialvec{A}}{partial t}, qquad vec{B} = nablatimesvec{A},\]

我们得到洛伦兹力定律:

\[mddot{vec{x}} = qleft(vec{E}+dot{vec{x}}timesvec{B}right).\]

等价地,由于 $vec{F}=mddot{vec{x}}$ 且 $vec{v}=dot{vec{x}}$,

\[vec{F}=q(vec{E}+vec{v}timesvec{B}).\]

补充:推导全导数

矢量场 $vec{A}(t,vec{x}(t))$ 的全导数定义为

\[frac{dvec{A}}{dt} = lim_{Delta tto 0} frac{vec{A}(t+Delta t,vec{x}(t+Delta t))-vec{A}(t,vec{x}(t))}{Delta t}.\]

在 $(t,vec{x}(t))$ 附近使用一阶泰勒展开:

\[vec{A}(t+Delta t,vec{x}(t+Delta t)) approx vec{A}(t,vec{x}(t)) + Delta tfrac{partialvec{A}}{partial t} + Deltavec{x}cdotnablavec{A},\]

其中

\[Deltavec{x}=vec{x}(t+Delta t)-vec{x}(t).\]

代入极限,得到

\[frac{dvec{A}}{dt} = lim_{Delta tto 0} left( frac{partialvec{A}}{partial t} + frac{Deltavec{x}}{Delta t}cdotnablavec{A} right).\]

由于

\[lim_{Delta tto 0}frac{Deltavec{x}}{Delta t}=dot{vec{x}},\]

我们得到

\[frac{dvec{A}}{dt} = frac{partialvec{A}}{partial t} + (dot{vec{x}}cdotnabla)vec{A}.\]

补充:在三维中验证矢量恒等式

\[vec{U}=U_xhat{i}+U_yhat{j}+U_zhat{k}, qquad vec{V}=V_xhat{i}+V_yhat{j}+V_zhat{k},\]

其中每个分量都可以依赖于 $(x,y,z)$。点积为

\[vec{U}cdotvec{V}=U_xV_x+U_yV_y+U_zV_z.\]

$nabla(vec{U}cdotvec{V})$ 的 $x$ 分量是

\[partial_x(U_xV_x+U_yV_y+U_zV_z) = V_xpartial_xU_x+V_ypartial_xU_y+V_zpartial_xU_z + U_xpartial_xV_x+U_ypartial_xV_y+U_zpartial_xV_z.\]

现在计算右侧的 $x$ 分量:

\[[(vec{U}cdotnabla)vec{V}]_x = U_xpartial_xV_x+U_ypartial_yV_x+U_zpartial_zV_x,\]
\[[(vec{V}cdotnabla)vec{U}]_x = V_xpartial_xU_x+V_ypartial_yU_x+V_zpartial_zU_x,\]
\[[vec{U}times(nablatimesvec{V})]_x = U_y(partial_xV_y-partial_yV_x)-U_z(partial_zV_x-partial_xV_z),\]

以及

\[[vec{V}times(nablatimesvec{U})]_x = V_y(partial_xU_y-partial_yU_x)-V_z(partial_zU_x-partial_xU_z).\]

将这四个表达式相加后,含有 $partial_yV_x$、$partial_zV_x$、$partial_yU_x$ 和 $partial_zU_x$ 的项相互抵消,剩下的正好是

\[partial_x(U_xV_x+U_yV_y+U_zV_z).\]

$y$ 和 $z$ 分量可以用同样方式得到,因此完整的矢量恒等式得证。

结论

从电磁拉格朗日量

\[L = frac{1}{2}mdot{vec{x}}^2 + qdot{vec{x}}cdotvec{A} - qphi,\]

出发,欧拉-拉格朗日方程给出

\[mddot{vec{x}} = q(vec{E}+dot{vec{x}}timesvec{B}).\]

电场力来自标势以及矢势对时间的显式依赖,而磁场力来自矢势的旋度。

Leave a Reply